Martijn Kleppe

Category List


Tag List


Tag Cloud



Archive

In september 2015 verscheen het vuistdikke boek 'Dankzij Sem. Nederlandse fotografie projecten 2000-2015 gesteund door de Stichting Sem Presser Archief'. Het bevat alle projecten die financieel ondersteund zijn door de stichting die de nalatenschap beheerde van Sem Presser. Tezamen vormen ze een prachtige bloemlezing van de ontwikkelingen in de Nederlandse fotografie sinds 2000, samengesteld door Hans van Blommestein, Dick Breebaart en Bart Nieuwenhuijs. Ik was dan ook vereerd met de vraag of ik het slotwoord wilde schrijven met daarin een analyse van alle projecten. Mijn bijdrage kun je nu hieronder lezen. 

Leve de nieuwsgierigheid naar het alledaagse

Martijn Kleppe

Een fotograaf en echtgenote die na beider overlijden hun gehele bezit overdragen aan een Stichting die het gebruikt om het werk van de fotograaf te behouden is al bijzonder. Maar dat het kapitaal ook aangewend mocht worden om documentaire fotografie en fotojournalistiek te ondersteunen, maakte de Stichting Sem Presser Archief uniek voor het Nederlandse fotografielandschap. In een tijd waarin ongeveer elke fotograaf klaagt over dalende inkomsten omdat (journalistieke) opdrachtgevers steeds minder geld beschikbaar hebben of bereid zijn te betalen, was de Stichting een steun en toeverlaat voor hen die wilden maken waar hun hart lag maar dit niet eenvoudig gerealiseerd of gefinancierd konden krijgen. Te meer het motto van het bestuur was: niet belonen wat er al is, maar mogelijk maken wat nog moet komen. Dit geheel in de geest van wat Joop Swart over Sem Presser schreef in de in dit boek (pagina 13) opgenomen inleiding uit het boek ‘Sem Presser een halve eeuw fotojournalistiek’:

De Nederlandse persfotografie heeft zich in de laatste decennia langzaam ontwikkeld tot wat nu fotojournalistiek heet, maar het nog altijd niet is.

Nu zal het bestuur van de Stichting niet de pretentie hebben gehad dat het met het honoreren van de in totaal  183 aanvragen in staat was om de Nederlandse fotojournalistiek tot volwaardige bloei te laten komen. Maar de bloemlezing van de toegekende projecten maakt het wel verleidelijk om een poging te wagen, te meer het persfotografische speelveld door de digitalisering drastisch veranderde tijdens de vijftien jaar waarin de Stichting opereerde. Het leidde tot bedreigingen voor veel fotografen maar tegelijk tot kansen zoals een aantal toegekende projecten laat zien waarin geëxperimenteerd wordt met multimediale storytell technieken zoals Robert Knoth & Antoinette de Jong doen met Poppy, Tails of Afghan Heroin (pagina’s 122-124), Geert van Kesteren met After the Ceasefires (pagina’s 175-179) of het ultieme multimediale project Via PanAm van Kadir van Lohuizen (pagina’s 294-299).

Net als deze multimediale projecten zijn verreweg de meeste gehonoreerde aanvragen documentair van aard waarbij in ieder geval twee thema’s vaak terugkomen. Allereerst is de aandacht voor jongeren opvallend. Wie goed in de ogen kijkt van de jongens op de poster van de Pressers overzichtstentoonstelling ‘Met het hart in de Lens’ (pagina 23) ziet dezelfde bravoure in de foto’s van Martijn van der Griendt (pagina’s 98-100) of in de kwetsbare blikken van de jongeren gefotografeerd door Annie van Gemert (pagina’s 132-134)

Daarnaast zien we landschappen in binnen- en buitenland op allerlei manieren terug. Of het nu de weidsheid is van het project NomadsLife van Jeroen Toirkens (pagina’s 72-74) of die van Afghanistan van Ruben Terlou (pagina’s 210-213). Het Nederland – uit voorraad leverbaar van Hans van der Meer (pagina’s 356-361)of van het Nederland voor gevorderden van Daniel Koning (pagina’s 141-143). Bij elk project is duidelijk dat het landschap inspirerend werkt voor fotografen zoals ook al omschreven is in Dutch Eyes, het standaardwerk van de Nederlandse fotografie waarin een apart hoofdstuk is gewijd aan Nederlandse landschapsfotografie.

Maar datgene wat ontbreekt in Dutch Eyes, mist ook in de onderhavige kaleidoskoop van gehonoreerde projecten. Want waar is de persfotografie? Dit hangt natuurlijk samen met de definitie die je gebruikt om fotojournalistiek te beschrijven. Voor mij is een persfoto gemaakt als illustratie van een nieuwsgebeurtenis en bedoeld zijn om te publiceren in een massamedium. Of ook wel: Pictures on a Page naar het gelijknamige boek van Harold Evans dat voor veel fotoredacteuren nog steeds een standaardwerk is. Hoewel een dergelijke definitie de schijn van duidelijkheid met zich mee brengt, blijft de omschrijving natuurlijk multi-interpretabel. Want was is een nieuwsgebeurtenis? Voor velen is het datgene dat afwijkt van het alledaagse. Maar wat is dat dan?

Bij dat alledaagse komt voor mij juist de documentaire fotografie om de hoek kijken. Zonder te willen vervallen in het onoplosbare en altijd terugkerende ‘wat is documentaire fotografie debat?’, is het onvermijdelijk te constateren dat bijna geen enkel gehonoreerd project gemaakt is door een fotograaf die in dienst is van een fotopersbureau of als freelancer op die manier zijn of haar hoofdinkomen verdient.

In Dutch Eyes viel de afwezigheid van persfotografie ook al op maar was nog te verklaren uit het feit dat de samenstellers vooral afkomstig waren uit de museumwereld waar persfotografie nog maar recentelijk gewaardeerd wordt. Voor een fonds als dat van Sem Presser is het opvallender, zeker met de woorden van Joop Swart in het achterhoofd. Is de Nederlandse persfotografie dan nog steeds niet voldoende ontwikkeld?

Zo pessimistisch mogen we natuurlijk niet zijn. Een groeiend aantal getalenteerde Nederlandse persfotografen is werkzaam in het buitenland maar heeft Nederland niet meer op het netvlies staan als het gaat om publicaties. En het feit dat de Stichting Sem Presser Archief maar weinig persfotografische projecten heeft gehonoreerd, komt waarschijnlijk vooral door het simpele feit dat de meesten van hen bezig zijn met het nieuws van vandaag en niet met het boek of de tentoonstelling van morgen.

Maar vooral moeten we niet vergeten dat een groot aantal gehonoreerde projecten geïnitieerd zijn door fotografen die zelf vaak eerst als persfotograaf werkten. Tijdens hun werk zijn ze, meestal gevoed door hun nieuwsgierigheid, steeds meer documentair werk gaan maken. Is dat wellicht de volwassen fotojournalistiek die Swart voor ogen had? Fotografen die niet alleen kwalitatief hoogwaardige persfoto’s maken van nieuws dat om hen heen gebeurt maar hun nieuwsgierigheid ook laten leiden door het alledaagse van de wereld om hen heen?

Het mooiste voorbeeld van deze ontwikkeling is wellicht Baghdad Calling (pagina’s 116-119) van Geert van Kesteren. Omdat het voor Van Kesteren niet meer veilig genoeg was om zelf te fotograferen in Irak vertelt hij zijn verhaal met behulp van de foto’s die mensen zelf maakten. Die beelden van hun alledaagse leven geven ons een indruk van de huidige situatie en geven daarmee een ander zo niet gelaagder beeld dan de vaak harde persfoto’s van Westerse nieuwsfotografen.

Het is juist dit soort nieuwsgierigheid naar het alledaagse waarin documentaire fotografen in de voetsporen van Presser staan. Na de Tweede Wereldoorlog maakte hij immers ook geen harde nieuwsfoto’s meer maar vertelde met zijn foto’s vooral de verhalen over ‘het alledaagse leven van ‘gewone mensen’ (pagina 22).  Zijn fotografisch oeuvre is daarmee zeer veelzijdig en getuigt van iemand die leefde voor de fotografie. Zijn nalatenschap laat zien dat die liefde zelfs na zijn dood voortleeft. Op een bijzondere manier ondersteunde hij fotografen die daardoor net als hij de verhalen konden vertellen die zij wilden delen. Voor een deel dankzij Sem. Maar vooral dankzij hun eigen nieuwsgierigheid naar het alledaagse.

 

Martijn Kleppe is onderzoeker aan de Vrije Universiteit en geïnteresseerd in de verbeelding van het heden en verleden door middel van foto’s. In 2013 verscheen zijn boek ‘Canonieke Icoonfoto’s. De rol van (pers)foto’s in de Nederlandse geschiedschrijving’ (Eburon) (pagina 102) en het spel Mijn Icoonfoto’s (pagina 347) dat mede mogelijk werd gemaakt door een bijdrage van de Stichting Sem Presser Archief

 

 
Add Pingback

Please add a comment

Leave a Reply



(Your email will not be publicly displayed.)


Captcha Code

Click the image to see another captcha.